نشست نقد کتاب دختری که ماه را نوشید در مشهد به گزارش کادو دونی، دوازدهمین نشست با مبحث نقد و نظریه ادبیات جادویی کودک و نوجوان و بررسی نمونه ای کتاب دختری که ماه را نوشید در مشهد اجرا شد. به گزارش کادو دونی به نقل از مهر، ظهر پنجشنبه دوازدهمین نشست از سلسله نشست های ابک تاب، در قالب باشگاه دانش افزایی و بهره وری ادبیات دینی کودک و نوجوان (بادبادک) با مبحث نقد و نظریه ادبیات جادویی کودک و نوجوان و بررسی نمونه ای کتاب «دختری که ماه را نوشید» نوشته کلی بارن هیل، با حضور مهدی فردوسی مشهدی، پژوهشگر و منتقد ادبیات کودک و نوجوان و مبتکر برنامه آموزشی ـ پژوهشی الهیات برای کودکان (ابک) و با مشارکت مؤسسه پردیس هنر و رسانه انجام شد.پژوهشگر و منتقد ادبیات کودک و نوجوان در این جلسه با تاکید بر اینکه به پشتوانه نظریه ای از نظریات در رابطه با «امر جادویی» به بررسی این کتاب می پردازد، به لیستی از آثار در رابطه با نسبت کودک و نوجوان با امر جادویی اشاره نمود و اضافه کرد: یکی از کتاب های بسیار سودمند در عرصه روان شناسی رشد خصوصاً رشد کودک و نوجوان که به مبحث کلان «کودک و جادو» پرداخته است، کتاب «جادو و ذهن» نوشته اوژن سابوتسکی، روان شناسی برجسته انگلیسی هم راه با مقدمه عالمانه و دقیق استاد مصطفی ملکیان است. این کتاب بنابر عنوان فرعی اش؛ یعنی «سازوکارها، کارکردها، و رشدِ تفکّر و رفتارِ جادویی» به سه حوزه وابسته به «امر جادویی» می پردازد: یکی سازکارهای جادویی (فرآیندهای بنیادین تفکر و رفتار جادویی)؛ یکی کارکردهای جادویی (پی آمدهای روانی و اجتماعی پدیده جادو) و یکی رشد جادو (تحول جادو در زندگی و تاریخ بشر).وی ضمن اشاره به تفکیک رفتار جادویی، باور جادویی و تفکر جادویی تاکید کرد: بنابر ادعای این کتاب، پدیده های فراهنجار یا حقیقت جادویی، ناقض اصول جهان بینی علمی و تجربی اند؛ یعنی از دید معرفت شناختی، باورهای جادویی از دید علمی، دروغ و ناراستَند، اما امکان دارد از دید روان شناختی، سودمند باشند. مقصود از جادو، قدرت یا تاثیر فراعادی است که از منبعی فراطبیعی سرچشمه می گیرد. در رابطه با این پدیده؛ یعنی جادو، چهار مفهوم را باید از یک دیگر تفکیک کرد: یکی باور جادویی، یکی حقیقت جادویی، یکی تفکر جادویی و رفتار جادویی. مقصود از باور جادویی، باوری است که علیت فیزیکی و انتظارات شهودی انسان را نقض می کند. مقصود از حقیقت جادویی، واقعیتی استوار بر پایه علیت جادویی در مقابل علیت فیزیکی و مقصود از علیت جادویی، اثر مستقیم آگاهی بر ماده (جادوی ذهن بر ماده)، پدید آوردن ناگهانی اشیاء یا اثرگذاری ازراه دور (جادوی اراده)، نقض قوانین بنیادین فیزیک (مانند بی ثباتی مکان و زمان) و اثرگذاری غیرفیزیکی بوسیله مشابهت یا واگیری (جادوی هم بستگی) است. مقصود از تفکر جادویی، محدود کردن خصوصیت ها و روی دادهای جادویی به قلمرو تخیل (نه عالم خارج) است. مقصود از رفتار جادویی، هر نوع رفتاری است که از تفکر یا باور جادویی حمایت می کند.فردوسی مشهدی اظهار داشت: پرسش بسیار مؤثر سابوتسکی در این کتاب این است که آیا باورهای جادویی به رغم کاذب بودن نظری آنها، از دید روانی سودمندَد؟پاسخ او به این پرسش مثبت است؛ یعنی می گوید از دید روانی به رشد کودک، پیشرفت فرهنگی، تقویت تخیل و دفاع های روانی) کمک کرده، آنرا «تفکر جادویی» (نه باور جادویی) می خواند. بنابراین، تفکر جادویی با جهان فیزیکی متناقض نیست، بلکه در قلمرو خیال، رؤیا، هنر و بازی پدید می آید، اما باور جادویی که مدعی وجود حقیقی پدیده ها در دنیای خارج است، با علم و جهان بینی علمی متعارض است.پی رنگ داستانپژوهشگر و منتقد ادبیات کودک و نوجوان در بخش بعدی سخنانش به پی رنگ داستان «دختری که ماه را نوشید» پرداخت و اظهار داشت: خانم بارن هیل در این رمان، شهری را توصیف می کند که حاکمان آن بنابر سنت وحشت ناکی، هر سال نوزادی را با عنوان «قربانی» در جنگل رها می کنند تا مردم شهر از شر جادوگر جنگل محفوظ بمانند و خشم جادوگر شرور را فروبنشاند. مردم شهر، به حکم «شورای اعظم» و «خواهران» (زنان مسن و بانفوذ)، بر اثر ترس از جادوگر، این رسم را پذیرفته اند، اما حقیقت این است که جادوگر، پیرزنی مهربان و تنهاست که سال ها این نوزادان را از جنگل برمی دارد و آنان را به شهر مجاور و «خانه مادران» می برد و به خانواده های خوبی می سپرد و برای حفاظت از آنان، نور ستاره به آنان می نوشاند یا می خورانَد؛ چونکه این نور آنان را قوی و سالم می کند. انجمن خواهران به پشتوانه رهبر شورای شهر، از ترس مردم از جادوگر شرور، به سود حفظ قدرت خودشان، سوء استفاده می نمایند و با خلق روایتها و افسانه هایی، جادوگر را هیولایی وحشت ناک معرفی می کنند تا مردم جرأت نکنند از سنت قربانی کردن دست بکشند. یک سال، در شبی که ماه کامل است، او نوزادی را پیدا می کند و بر اثر شدت هیجان و عجله، ناخواسته به او نور ماه می نوشاند. نور ماه، جادویی خالص و بسیار قدرت مند است که باعث می شود نوزاد خورنده نور ماه، در سالیان نوجوانی اش منفجر شود. بنابراین، پیرزن جادوگر این دخترک را به «خانه مادران» نمی سپارد، بلکه او را نزد خودش نگاه می دارد و اسمش را لونا می گذارد. لونا در جنگل با جادوگر پیر بزرگ می شود و کم کم متوجه قدرت های خاص خودش می شود. برای مثال، هنگامی که خشمگین می شود، رنگ پوستش تغییر می کند یا با لمس اشیاء، خاطراتشان را حس می کند و جادوگر نمی تواند ماهیت حقیقی جادوی لونا را پنهان کند. از طرف دیگر، مادر لونا که نوزادش را از او گرفته اند، از غصه دیوانه می شود و این «دیوانگی» نوعی جادوی خاص در او فعال می کند. وی در انزوا، شعرهایی برای ماه می سراید و روی پرده ها، ماه و ستاره و اژدها نقاشی می کند. قدرت او، عشق مادری است که در فضایی مسموم از ترس و جهل، به گونه ای متفاوت بروز می کند.وی اظهار داشت: هنگامی که لونا به سن نوجوانی می رسد، جادوی نور ماه درون او فوران می کند و او درمی یابد که قدرت هایش بسیار فراتر از چیزی است که جادوگر به او گفته است. جادوگر تصمیم می گیرد لونا را به «خانه مادران» ببرد، اما در مسیر، با نگهبانان شهر مواجه و درگیر می شوند و لونا ناخواسته از قدرت خودش در کشتن یکی از نگهبانان استفاده می نماید. بنابراین، او از خودش و قدرتش می ترسد و جادوگر او را به جنگل بازمی گرداند.فردوسی مشهدی اضافه کرد: جادوی مادر لونا که سال ها انباشته شده بود، اثر می کند؛ چنان که پرده ها رنگی می شوند، خاطرات فراموش شده بازمی گردند و مردم حقیقت را می بینند و دیگر دروغ ها را تحمل نمی کنند.پژوهشگر و منتقد ادبیات کودک و نوجوان بیان کرد: وقتی لونا و جادوگر به شهر می آیند، مردم که بوسیله جادوی مادر لونا و اثرات نور ماه بیدار شده اند، متوجه دروغ های حاکمان می شوند. آنها دیگر نمی ترسند.وی اضافه کرد: حاکمان شهر تلاش می کنند با بهره گیری از تمام نیروی دروغ و ترس، جادوگر و لونا را نابود کنند، اما لونا با قدرت تمام نور ماه، نه فقط از خودش و دوستانش دفاع می کند، بلکه حقیقت را برای همه آشکار می کند و قدرت ترس و دروغ را با نور عشق و حقیقت در هم می شکند. لونا متوجه می شود که نور ماه، جادوی نابودی نیست، بلکه جادوی تغییر و بیداری است. این جادو هر چیز دروغین و فاسد را آشکار و به پاک سازی و رشد کمک می نماید. مردم آغاز به ساختن جامعه ای بر پایه حقیقت و هم دلی می پردازند و لونا با مادرش که دیگر او را «دیوانه» نمی خوانند، متحد می شود و عشق مادرانه و جادوی نور ماه، پیوند باردیگر ای میان آنان به وجود می آورد.فردوسی مشهدی در تحلیل کتاب به مادر بودن نویسنده و تعدادی از مصاحبه های وی اشاره نمود و اضافه کرد: خانم کلی بارن هیل در این گفت وگوها گفته است که هنگام نوشتن این رمان، دختر نوجوان داشته است و «ترس مادرانه» و «جدایی ناگزیر» و «از دست رفتن مدیریت او بر چگونگی رشد دخترش» الهام بخش وی بوده است.پژوهشگر و منتقد ادبیات کودک و نوجوان اضافه کرد: بنابراین، به رغم اینکه هیچ سخنی در رابطه با «گسست نسلی» در این رمان نیست، اما آنرا از دید نمادین، به این موضوع می توان ناظر دانست. جدایی فیزیکی و نمادین لونا از مادرش، اینکه مادر لونا فرزندش را بدون رضایت از دست می دهد، اینکه لونا سال ها در رابطه با ریشه اش چیزی نمی داند، اینکه مادر، بجای فراموشی، به «دیوانگی» و اندوه زدگی گرفتار می شود، بر «جدایی ناخواسته» دختر از مادر و به تعبیر دیگر نسل پس از نسل قبل، دلالت می کند.پژوهشگر و منتقد ادبیات کودک و نوجوان بیان کرد: شورای شهر، نماد چارچوب های کلان مدیریتی اند که این گسست را بوسیله سبک زندگی به خانواده ها تحمیل می کنند، گسستی که به شکاف های نوجوانان از خانواده ها و تجربه های تلخ مادرانه نیز تعبیر می شوند.وی بیان کرد: ساختارها فریاد مادرانه را خاموش و او را منزوی می کنند و ناهنجار (دیوانه) و عقب مانده نشان می دهند و این باعث می شود که فرزند مادر (دختر) بدون پیوستگی عاطفی به مادرش بزرگ شود. دختر از جادوی نور ماه، برخوردار است، اما این ویژگی، بلوغی بدون راه نما و ناظر ناصح و خیرخواه به حساب می آید.فردوسی مشهدی اضافه کرد: چارچوب های جدید و فناوری ها، نسل جدید را به نیروهایی جادویی تجهیز کرده اند و همین نیروها، رشته پیوند آنان را با نسل قدیم پاره می کند. بانوی دیوانه دارای حافظه ای پاره پاره، نماد مادری از همین نسل به حساب می آید که نقاشی ها و شعرهایش، تکه های بازمانده از «دانش مادری» یا «دانش نسل قدیم» است.این کتاب نمونه ای از تفکر جادویی استپژوهشگر و منتقد ادبیات کودک و نوجوان ضمن اشاره به اینکه این کتاب خودش مصداقی از «تفکر جادویی» است نه «باور جادویی»، تاکید کرد: چنان که ملاحظه می کنید در دنیای داستان حقیقت بر پایه امر جادویی استوار است، اما این حقیقت به بیرون دنیای تخیلی داستان سرایت نمی کند و بنابراین، این کتاب نمونه ای از تفکر جادویی به حساب می آید. تفکر جادویی، کیمیایی است که مس سرد و سیاه خبرها و گزارش ها و اطلاعات و دانش ها را به زر سرخ و درخشنده «هنر مکتوب» بدل می کند.این محقق ادبی در انتها گفتارش به برگشت دختر به طرف مادرش و آگاهی از حقیقت اشاره نمود و اظهار داشت: اتحاد باردیگر لونا و مادرش، بخش اثرگذاری از نمادپردازی کتاب است. حقیقت عاقبت آشکار می شود و گسست نسلی از میان می رود؛ یعنی داستانهای گم شده مادران پیدا و حافظه آنان احیاء می شود و تجربه های قدیم و تجربه های جدید، با یک دیگر آشتی می کنند و «من» جزئی دختر و «من» جزئی مادر به «ما»؛ یعنی «کُل» تبدیل می شود.وی اضافه کرد: به تعبیر دیگر، ساختارها و سبک زندگی برآمده از دنیای صنعتی، نسل جدید را از نسل قدیم جدا می کنند و آنان را به تفکر سرد و سختی به نام «تفکر علمی» فرامی خوانند که در مقابل تفکر جادویی قرار می گیرد، بلکه تفکر جادویی را دشمنی هیولاسان معرفی می کنند، اما حقیقت، این نیست؛ چونکه عاقبت تفکر جادویی که به تخیل راه می دهد، باعث هم دلی این دو نسل و پیوند آنان به یک دیگر می شود. هم دلی بر پایه تخیل استوار است و تفکر جادویی (تأکید می کنم: نه باور جادویی)، مایه و سرمایه هم دلی است. نسل قدیم و جدید با سودجستن از تخیلی فربه، می توانند از دید دیگری بنگرند و با کفش دیگری راه بروند و بر جای دیگری بنشینند و بنابراین، به یک دیگر نزدیک شوند. آن چه رشته پیوند نسل جدید را با نسل قدیم می گسلَد، «باور جادویی» نسل قدیم است نه «تفکر جادویی» آن. بطور خلاصه، پژوهشگر و منتقد ادبیات کودک و نوجوان در این نشست با تکیه بر این که به پشتوانه نظریه ای از نظریات در ارتباط با امر جادویی به بررسی این کتاب می پردازد، به فهرستی از آثار در ارتباط با نسبت کودک و نوجوان با امر جادویی اشاره نمود و افزود: یکی از کتاب های خیلی سودمند در حوزه روان شناسی رشد بویژه رشد کودک و نوجوان که به مبحث کلان کودک و جادو پرداخته است، کتاب جادو و ذهن نوشته اوژن سابوتسکی، روان شناسی برجسته انگلیسی هم راه با مقدمه عالمانه و دقیق استاد مصطفی ملکیان است. بانوی دیوانه دارای حافظه ای پاره پاره، نماد مادری از همین نسل بشمار می رود که نقاشی ها و شعرهایش، تکه های بازمانده از دانش مادری یا دانش نسل قدیم است. حقیقت عاقبت آشکار می شود و گسست نسلی از میان می رود؛ یعنی داستانهای گم شده مادران پیدا و حافظه آنان احیاء می شود و تجربه های قدیم و تجربه های جدید، با یک دیگر آشتی می کنند و من جزئی دختر و من جزئی مادر به ما ؛ یعنی کُل تبدیل می شود. منبع: kadodooni.ir 1405/02/18 15:37:42 5.0 / 5 16 تگهای خبر: آموزش , ادبیات , پردیس , جشن این مطلب کادودونی را می پسندید؟ (1) (0) تازه ترین مطالب مرتبط امروز ارتباطات با سرنوشت جوامع گره خورده است خلق یک قاب افتخارآمیز در عرصه فرهنگ رشد سفارش کتاب در هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران قسط و قرب، داستانی از عدالت خواهی در راه سلوک نظرات بینندگان در مورد این مطلب نظر شما در مورد این مطلب نام: ایمیل: نظر: سوال: = ۴ بعلاوه ۴