حکایت دوست از دوست، جعفر شهری از دید ناشر آثارش کادو دونی: آثار جعفر شهری گنجینه گرانبهایی است از لغات، اصطلاحات، تعبیرات، مضمون ها، ضرب المثل ها، تکیه کلام ها و سرشار از واژگانی که وسعت و عمق حیرت انگیزی دارند که بر غنای زبان فارسی افزوده اند. به گزارش کادو دونی به نقل از مهر، آن چه می خوانیم، یادداشتی از مرحوم لیما صالح رامسری است که مدیر انتشارات معین و ناشر آثار جعفر شهری بود؛ که به مناسبت هفته تهران و در یادکرد او منتشر می شود: آن وقت نخستین بار بود که در انتشارات امیرکبیر دیدمش، پیرمردی بود که وزنش به ۴۰ کیلو هم نمی رسید. کلاه شاپو برسر، عصا در دست، و ساعتی که زنجیر آن از جیب جلیقه اش آویزان بود با کت و شلواری خاکستری همرنگ جلیقه. تیپ ظاهرش برایم خیلی جالب بود. پیش خود گفتم این آدم با این وزن و جثه چه طور اینهمه اطلاعات را با خود حمل می کند. شاید در زیر بار سنگینی این دانسته هاست که چنین ظریف و نحیف شده! چند باری تلفنی باهاش حرف زده بودم ولی هیچ گاه از نزدیک ندیده بودمش.متوسط القامه بود و ظریف. سفید روی و استخوانی، با چشمانی کنجکاو و پرسشگر که غمی دایمی در عمق چشمانش موج می زد و حکایت از جفایی داشت که در طول روزگاران بر وی رفته بود. این را از سه گانه (تریلوژی) اش «شکر تلخ»، «گزنه» و «قلم سرنوشت» به خوبی میتوان دریافت. خاصه تقدیم نامه ای که بر کتاب «گزنه» نوشته است: پیشکش به آنها که به من بد کرده، زحمت رسانیده، ستم روا داشته اند. از جفاهایی که از آدم ها دیده و بلاهایی که بر سرش آمده بود، دیر به کسی اعتماد می کرد. از همین رو به همه چیز و همه کس شک داشت. درویش مسلک بود و به علوم غریبه علاقه داشت. به هیچ حزب، سازمان، دسته، گروه و.... گرایشی نداشت. اگر تلخ به نظر می رسید، دلیلش این بود که تلخی بسیار دیده بود. مردم را خوش استقبال و بد بدرقه می دانست. آرام و با طمانینه حرف می زد. پیش می آمد که در باره خبر و یا قضیه ای می پرسید و با حوصله به آن گوش می داد، در حالیکه از آن قضیه اطلاع دقیق و کافی داشت ولی به روی خود نمی آورد. اصولا پیچیدگیهای خاص خویش را داشت. گرچه چندان مذهبی نبود ولی توکلش به خدا عجیب و تعجب آور بود. چنانچه خبری خوشایند و باب طبعش می شنید با ریزخندی که با تُن صدایش در می آمیخت بلا فاصله می اظهار داشت: «صد کرور شکر» این اصلاً تکیه کلامش بود. سر هر چیزی می گفت صد کرور شکر.ما در واحد تولید روی کتاب «گوشه ای از تاریخ اجتماعی تهران قدیم» کار می کردیم. کتاب چاپ شده بود ولی چون آنرا داده بودند به دست ویراستار گویا مرحوم انجوی شیرازی پس از چاپ چون در نثرش دست برده بود؛ داد آقای شهری را در آورده بود. قرار شد باردیگر بنشیند و کتاب را از سر طبق سلیقه و ذوق و خواست خود بازنویسی و کم و زیاد بکند تا باردیگر از اول حروفچینی شود.با رخ دادن انقلاب و ماجراهای بعدش، امیرکبیر به سازمان تبلیغات اسلامی سپرده شد و کار انتشار کتاب های تهران هم متوقف ماند. از آنجائیکه شهری تاریخنگاری بود که در دل این مردم زیسته بود بنابراین زشتی ها و پلشتی های جامعه را خوب می شناخت. او اعتقاد داشت با بیان این ناراستی ها، مردم زیبایی ها و خوبی های جامعه را بهتر خواهند دید. و معتقد به این حرف لقمان حکیم بود که: «ادب از کی آموختی؟ از بی ادبان» در واقع او حتی خاکروبه ها و دورریختنی های تاریخ را با قلم و شیوه نگارشش دوست داشتنی می کرد و آثار پنهان و نیمه پنهان جامعه ای که در آن زندگی می کرد را برای ثبت در تاریخ به روی کاغذ می آورد.آن وقت ما با کمک چند تن از دوستان انتشارات معین را شکل داده بودیم. همچون آنهایی که به سراغش رفتیم یکی هم آقای شهری بود. به ایشان تلفن زدیم. به حرمت سلام و علیک و آشنایی قدیمی ما را پذیرفت. رفتیم و چند کتابی هم که از دکتر معین و زرین کوب و دیگران چاپ کرده بودیم، برای نشان دادن نمونه کارمان باخود برده و تقدیمشان کردیم. درخواست چاپ کتاب از ایشان داشتیم. اظهار داشت: درحال حاضر کار آماده ای ندارم ولی در تماس باشید.»اصولاً شهری آدم زیرک و سرد و گرم چشیده و دنیا دیده ای بود. می خواست ما را امتحان کند و ببیند چقدر مشتاق و پیگیر چاپ کتاب هایش هستیم. چندین بار زنگ زدیم و هر بار وعده وقت دیگری می داد. در همان موقع کتابی را برای چاپ به «نام تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم» را در ۶ جلد نوشته و به انتشارات رسا داده بود که در آن در باره زندگی، کسب و کار و پیشه نزدیک به ۲۰۰۰ شغل که خیلی از آنها حالا فقط نامی ازشان به جا مانده را با کوچکترین جزییات آن شغل شرح و توضیح داده بود. آقای شهری در باره این کتاب با این که بارها خدمتش رسیده بودیم کلمه ای نگفته و اشاره ای هم به آن نداشت.خلاصه پس از مدتی کتاب را به ما سپرد. کتاب برپایه دروازهای تهران و محله به محله نوشته شده بود. بطورمثال دروازه شمیران با تمام مشخصات و اتفاق های ریز و درشت و تلخ و شیرینی که در این محدوده و محلاتش افتاده بود را روی کاغذهای امتحانی و هر چیزی که دم دستش بود حتی پشت سفیدی پاکت سیگار اشنو و کاغذ پنیر نوشته، داخل پوشه گذاشته بود و با نخ قند بسته بندی کرده و هر دروازه و محله ای را در گوشه ای از اتاق قرار داده بود. همچنین دروازه دولاب، دروازه قزوین و دیگر دروازه ها و محلات را با وقایع زشت و زیبایشان...نام کتاب «گوشه ای از تاریخ اجتماعی تهران قدیم» بود. به آقای شهری پیشنهاد دادم: با عنایت به این که این اسم طولانی است وبرای این که مشابهتی هم با کتاب دیگرتان یعنی تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم که در نشر رسا دارید، نداشته باشد و مردم این دو کتاب را با هم قاطی نکنند عنوان کتاب را طهران قدیم بگذاریم و تهران را هم با همان املای زمان قاجار که با طا نوشته می شد، بنویسیم؛ نه کلمه ای کمتر و نه کلمه ای بیشتر. در عین ناباوری و در کمال تعجب دیدم کسی که اجازه نمی داد حتی در رسم الخط نوشته اش هم دست ببرند با سعه صدر و گشاده رویی خاصی قبول کرد و اظهار داشت: «حرف حساب جواب ندارد.»با ماجراهایی بالاخره کتاب حروفچینی شد و با مختصری اصلاح در قسمت متلک ها اجازه انتشار گرفت. کتاب را از راه روزنامه ها پیش فروش کردیم و با پول آن مابقی جلدها را به عاقبت رساندیم. خاطرم است که ۱۸۰ نفر فقط از قزوین ثبت نام کردند. ما چیزی حدود ۱۷۰۰ دوره از کتاب را پیش فروش کرده بودیم. استقبالی که هموطنان خارج از کشورمان از این کتاب داشتند برای ما اعجاب انگیز بود تا جایی که مجبور شدیم در چاپ های بعد قاب مخصوصی برایش درست نماییم که دوره ۵ جلدی را در آن بگذارند که هم هنگام حمل به خارج کتاب صدمه نبیند و هم شیک و زیبا جلوه کند. خلاصه لطف خداوند شامل حال ما شد که توانستیم چنین اثری _که بخش بزرگی از شناسنامه و هویت پایتخت ایران در آن ثبت شده_ و آماده سازی اش برای چاپ سه سال طول کشید را برای نسل های آینده این سرزمین به یادگار بگذاریم. پس از کتاب ۵ جلدی طهران قدیم آثار دیگر ایشان مثل قند و نمک که ضرب المثل های تهرانی هاست. کتاب علی (ع) و کتاب گزنه و قلم سرنوشت که ادامه رمان شکر تلخ می باشند را هم چاپ کردیم. این سه گانه در واقع زندگینامه آقای شهریست که در چارچوب رمان نوشته شده اند که در آنها هم فضا و حال و هوای تهران و روابط اجتماعی آدم های آن زمان را با یکدیگر به قلم آورده است.جعفر شهری تحصیلات چندانی نداشت ولی عشق به دانستن، آموختن، خواندن و نوشتن تا آخر عمر در همه وجودش تنوره می کشید. مشاغل زیادی را در طول عمر پر فرازونشیبش تجربه کرده بود و انواع اصطلاحات آن مشاغل را در حافظه قدرتمندش حک می کرد و به مدد همین حافظه اعجاب انگیز یازده جلد کتاب در مورد تهران نوشت که در آنها از ریزترین وقایع تهران هم چشم پوشی نکرد.روزی در انتشارات نیلوفر برحسب اتفاق با زنده یاد دکتر ابوالحسن نجفی برخورد داشتم. وقتی فهمید ناشر آثار شهری هستم، این مرد با آن همه وجاهت و مقام علم اش چه مهربانی ها و محبت ها که به من نکرد. می اظهار داشت: برای نوشتن فرهنگ عامیانه حدودا تمام کتاب های ایشان را واو به واو خواندم. صفحه ای نبود که اصطلاحی درآن بکار نرفته باشه. این آدم نابغه بود. می دونستی شاملو هم برای نوشتن کتاب کوچه میرفت در خونه اش سوالاشو ازش می پرسید؟ گفتم: آره می دونستم استاد. در نوشتن فرهنگ گرانسنگ سخن به سرپرستی دکتر انور، هر هفته یک مرتبه راننده می فرستادند دم در خانه اش و می بردندش دفتری که تیم و اعضاء این فرهنگ در آن مستقر بودند. می نشست و به سوالات و اشکالات نویسندگان فرهنگ مخصوصاً لغات و اصطلاحاتی که در ارتباط با تهرانی ها بود جواب می داد.از نگاه من شهری انسان شگفت انگیزی بود که در طول زندگی پرفرازونشیبش چه در زندگی شخصی و چه اجتماعی از کسی قدر ندید و عمری غریبانه زیست. نه بزرگداشتی برایش گرفتند و نه در جایی از زحماتش تقدیر کردند و نه زحماتش را ارج نهادند. حتی پس از مرگش نیز کسی سراغش را نگرفت. وی در شب تاجگذاری احمد شاه (۱۲۹۳ شمسی) دیده به این جهان گشود و عاقبت در سحرگاه ۶ آذر ۱۳۷۸ در بیمارستان فرهنگیان تجریش غریبانه چشم از این جهان فرو بست.نویسنده ی که با آثارش به شناسنامه پایتخت ایران هویت داده بود، حالا در قطعه ۸۸ بهشت زهرا (قطعه هنرمندان) برای همیشه آرمیده است تا رنج ها و غصه هایش را با دیگر هنرمندانی که بیشتر آنان نیز دست کمی از خودِ وی نداشتند تقسیم کند.آثار جعفر شهری گنجینه گرانبهایی است از لغات، اصطلاحات، تعبیرات، مضمون ها، ضرب المثل ها، تکیه کلام ها و سرشار از واژگانی که وسعت و عمق حیرت انگیزی دارند که بر غنای زبان فارسی افزوده اند. همه آن چیزی که او برای ما به یادگار گذاشته است، خوب یا بد، زشت یا زیبا تاریخ ما و تاریخ نیاکان ماست. گذشته ای که چراغِ راه آینده ماست.می گفت: برای نوشتن فرهنگ عامیانه حدودا تمام کتاب های ایشان را واو به واو خواندم. نه بزرگداشتی برایش گرفتند و نه در جایی از زحماتش تقدیر کردند و نه زحماتش را ارج نهادند. همه آن چیزی که او برای ما به یادگار گذاشته است، خوب یا بد، زشت یا زیبا تاریخ ما و تاریخ نیاکان ماست. منبع: kadodooni.ir 1405/07/16 10:51:42 5.0 / 5 7 تگهای خبر: ارتباط , انتشار , ایران , بسته بندی این مطلب کادودونی را می پسندید؟ (1) (0) تازه ترین مطالب مرتبط افتتاح سی وهشتمین جشنواره فیلم کودک با ادای احترام به شهدا ایران از تهدید محاصره تا فرصت بی نظیر هاب ترانزیتی منطقه رهبر شهید انقلاب، ظرفیت بازی برای روایت جنگ را زودتر شناختند آقای صالحی! این فیلم را با این حجم از شوخی های رکیک با خانواده می بینید؟ نظرات بینندگان در مورد این مطلب نظر شما در مورد این مطلب نام: ایمیل: نظر: سوال: = ۱ بعلاوه ۵